Actieprogramma 5: Consumenten sensibiliseren, inspireren en engageren rond voedselverlies

Voedselverspilling in huishoudens kun je verminderen door gewoontegedrag in vraag te stellen, handelingsperspectief te bieden en oplossingen haalbaar te maken. Daartoe moet een slimme mix van informatieve en educatieve middelen worden ingezet in wisselende contexten (thuis, op school, bij aankoop, op restaurant, in de vrije tijd,…). De ketenpartners en de Vlaamse overheid nemen het engagement op om de consument te sensibiliseren en op een positieve manier te ondersteunen rond het thema. Hiervoor gaan we ook de samenwerking met de stakeholders aan (zie governance).

Gemeenschappelijke doelstelling
De acties in dit actieprogramma hebben als uiteindelijk doel het terugdringen van voedselverlies bij de particuliere consument. De Vlaamse overheid (Departement Leefmilieu, Natuur en Energie) stemt daartoe af met alle betrokken actoren. In eerste instantie wordt gewerkt rond drie groepen van acties:

  • De burger krijgt een aantal handelingsperspectieven aangereikt opdat deze zijn/haar voedselverlies thuis kan beperken. (A. Samen communiceren tegen voedselverlies).
  • De jongeren groeien op met het beeld dat voedselverlies niet kan. Zij vormen immers de burgers en professionelen van morgen. Daarom is het belangrijk dat zij van jongs af aan opgroeien in een omgeving waar voedsel naar waarde wordt geschat en niet verspild wordt (B. Jongeren inspireren met goede voorbeelden).
  • Burgers worden geprikkeld hun actuele voedingsgewoonten in vraag te stellen. Gewoontes zijn moeilijk te veranderen. Het vereist een scala van strategieën die nauw op elkaar afgestemd moeten zijn. (C. Burgers betrekken rond het thema).

Actie 34. De Vlaamse overheid (Departement Leefmilieu, Natuur en Energie) communiceert naar de burger rond het thema voedselverlies.

  • In april 2015 plaatste het Departement LNE sensibilisatiemateriaal online op haar website. De factsheet voedselverlies en verschillende infografieken werden samen met partners ontwikkeld en zijn vrij te gebruiken. Midden 2015 werd er nieuw infomateriaal voor de consument ontwikkeld rond ‘Wat met oud brood’ en ‘Hoe groenten en fruit thuis bewaren?’. In het najaar 2015 werd de factsheet voedselverspilling bij de consument geüpdatet met de nieuwste inzichten.
  • De LNE-campagne ‘30 dagen’ met als uitdaging ‘30 dagen voedselwinst’ liep in november 2015. De campagne kreeg heel wat media-aandacht en kende daarmee een groot bereik. Heel wat Vlamingen hielden hun voedselverlies bij met een kalender en wisten zo minder voedsel te verspillen.
  • De Vlaamse Kennis- en Vormingscentra voor Natuur & Milieu (NME-centra) organiseerden diverse activiteiten met focus op voeding en voedselverlies. De Vroente in Kalmthout en De Helix in Geraardsbergen gebruikten daarbij het ontwikkelde sensibilisatiemateriaal in educatieve activiteiten zowel voor volwassenen als kinderen. Naast een direct educatief doel, leverden direct contact en feedback met de doelgroep  inzichten op voor de verdere verfijning en ontwikkeling van nieuw materiaal.

Actie 35: Horeca Vlaanderen en de Vlaamse overheid (Departement LNE) zorgen voor correcte informatie over voedselveiligheidsreglementering bij het meenemen van voedseloverschotten.

  • De Vlaamse overheid (Dep. LNE) hanteert en promoot de richtlijnen voor de consument over het correcte gebruik van de ‘doggybag’ of het ‘restorestje’. In 2015 werden de door FAVV opgestelde richtlijnen online beschikbaar gesteld op de website www.voedselverlies.be.
  • Horeca Vlaanderen informeerde haar leden hoe ze correct de ‘doggybag’ of het ‘restorestje’ kunnen introduceren als de leden die ter beschikking willen stellen aan hun klanten.

Actie 37: Preventie van voedselverlies wordt meegenomen in de communicatie-acties van VLAM

  • Waar mogelijk en relevant neemt VLAM het thema mee als onderliggende boodschap in haar communicatie. In overleg met het Departement LNE zal de VLAM voedselverlies verder integreren in de nieuwe website Lekker van bij ons.

Actie 38: De campagne ‘VIS, very important selection, vers gevist door onze vissers’ wordt uitgevoerd (VLAM)

  • De VLAM werkt samen met NorthSeachefs om maandelijks een bepaalde vissoort in de kijker te zetten in de  media en bij verkooppunten en doet dit in de vorm van publireportages. Bij de keuze van de vissoorten wordt overleg gepleegd met het ILVO (dienst visserij)  teneinde voldoende rekening te houden met de kwaliteit van de vis bij aanvoer in onze vismijnen, met de seizoenen en met de initiatieven inzake duurzaamheid in de visserijsector. Er werd extra accent gelegd op de vissoort hondshaai, de vis van het jaar 2015. Deze soort wordt immers sterk ondergewaardeerd en kwam dikwijls in dierenvoeder terecht.

Actie 40: Verkenning mogelijkheden om kennis, attitude en gedrag van de consument te monitoren (Dep. LNE)

  • Het Dep. LNE maakte een lijst op van geplande consumentenbevragingen. In overleg met de betrokkenen, kan in 2016 het thema voedselverliezen hierin aan bod komen. De inzichten die op deze manier worden verworven, zullen telkens kenbaar worden gemaakt via de factsheet.

Actie 41: Dep. LNE coördineert acties rond het thema naar de jeugd

  • Eind 2015 werd de overheidsopdracht ‘interventies op schoolniveau uitwerken en uitvoeren rond het thema voedselverlies, gebruik makende van de bestaande kadermethodieken rond gezonde voeding op school en milieuzorg op school’ gegund. De Bedoeling is te komen tot een handleiding die scholen kunnen gebruiken om interventies op maat te implementeren.

Actie 43: Bekijken mogelijkheden om educatieve acties op te zetten rond voedselverlies binnen Europese schoolfruit- en schoolmelkprogramma (Dep. LV)

  • Dep. LV heeft onderzocht of en in welke mate het thema ‘voedselverlies’ ingepast kan worden in het schoolfruitprogramma en op welke manier en of het inpasbaar is binnen het Europees kader.
    • Binnen het schoolfruitprogramma zal een dergelijke actie gekoppeld worden aan bestaande initiatieven zoals bv. de overheidsopdracht uitgeschreven door Dep. LNE met als doel het uitwerken en uitvoeren van interventies rond het thema voedselverlies in scholen (zie actie 41).
    • Binnen het Europees schoolmelkprogramma zijn er momenteel geen mogelijkheden tot begeleidende maatregelen voorzien. De discussies rond de hervormingen waarbij het  Europese schoolfruit- en schoolmelkprogramma worden samengevoegd zijn nog lopende op Europees niveau.

Actie 44: Burgers mobiliseren door samenwerking met verschillende partners (Dep. LNE)

  • Met consumenten- en middenveldorganisaties werd regelmatig overlegd met het oog op het afstemmen van acties naar burgers. Dit gebeurde bv concreet  rond de campagne 30-dagen, het kringloopfestival, …

Actie 45: Boerenbond werkt samen met partners om burgers te sensibiliseren

  • Binnen Landelijke Gilden is een werkgroep voedselverspilling opgestart die fungeert als overlegforum binnen Landelijke Gilden. In maart werd het thema voedselverliezen besproken op de vijf Provinciale Besturen.
  • Landelijke Gilden en Vlaco wisselen informatie uit over het thema.
  • Landelijke Gilden ondersteunde via haar ledenblad ‘Buiten’ de ‘30 dagen voedselwinst’ campagne van het Dep. LNE (zie actie 34).
  • Plattelandsklassen werkte een ladder van Lansink uit om voedselverliezen op een kindvriendelijke wijze ter sprake te brengen op publieke evenementen. Deze ladder kan door provinciale, regionale en lokale initiatieven worden gebruikt tijdens hun acties rond voedselverliezen.
  • Er werd deelgenomen aan het straatbanket met voedseloverschotten en de inspiratiemarkt te Kortrijk op 20 september. Op deze markt lanceerde KVLV haar nieuw kookboek ‘No leftovers’ met 42 recepten die van restjes een lekker gerecht maken.
  • Boerenbond is partner in Living Tomorrow. Voor het Huis van de Toekomst werd een rondleiding opgebouwd die naast de rol van de landbouw in de toekomst, aandacht besteedt aan voedselverliezen.